یک مطلب، یک نشانه
الف: در روزهای اخیر در خبرها داشتیم که "ساعت کاری ایرانیان به 22 دقیقه در روز رسیده است." خبر 29 اردیبهشت 91 در خبرگزاری مهر با استناد به گزارش مرکز پژوهش های مجلس منتشر شده است. ( آرشیو مهر گویا مشکل دارد:
http://khabaronline.ir/detail/214228/economy/market
تاریخ انتشار گزارش مرکز پژوهش ها مشخص نیست و معلوم نیست منظور سال 91 نسبت به سال 90 بوده یا سال 90 نسبت به سال 89 که با توجه به تاریخ انتشار گزارش، به نظر می رسد دومی درست تر باشد. در همان ایام، زمان گزارش مهر به رول معمول در رسانه های مکتوب کپی و یا با افزودنی هایی بازنشر شده است.
ب: 19 بهمن 91 دوباره خبر مورد توجه قرار می گیرد و خبرگزاری تسنیم همان خبر را در قالب گزارشی منتشر و دوباره در سایت های مختلف و احتمالا روزنامه ها کپی می شود. نکته اینکه چنین آماری در ماه های دیگر سال هم به طور متناوب مورد استناد سایت ها قرار گرفته است و درباره اش تحلیل و گزارش نوشته شده است.
ج: 25 بهمن 91 سایت خبرآنلاین گزارشی درباره این موضوع می نویسد. نویسنده در لید مطلب برای زنده کردن خبر یا به هر دلیل دیگر، از انتشار تاریخ دقیق خبر یا گزارش مجلس خودداری می کند و نتیجه می گیرد: :با این حساب، کار مفید کارمندان نسبت به سال گذشته به یک سوم کاهش یافته است." نتیجه گیری نویسنده غلط است. چون اصل خبر مربوط به ماه دوم سال 91 است و نوشتن این جمله در اواخر ماه 11 سال 91، قطعا از نظر فنی نادرست است و ممکن است این آمار اکنون تغییر کرده باشد. نویسنده قبل از این نتیجه گیری نوشته "سال گذشته این رقم یک ساعت و 4 دقیقه یا به عبارتی 64 دقیقه بود." اگر منبع این گزارش، گزارش مرکز پژوهش ها باشد، به احتمال زیاد منظور سال 89 است نه سال 90. گزارش اشتباهات آماری دیگری هم دارد، مثلا سقف کار مفید در ایران را هفته ای 6 ساعت در نظر گرفته است، بعد کار مفید سالانه را 800 ساعت در نظر گرفته و نتیجه گرفته که "در میان کشورهای جهان سوم که آماری از آنها در زمینه ساعت کار مفید سالانه منتشر شده است فقط کویت با 600 ساعت و عربستان با 720 ساعت کار مفید کمتری نسبت به کارمندان ایرانی دارند." در حالی که با هفته ای 6 ساعت، حتی بدون در نظر گرفتن تعطیلات، ساعت کار مفید در ایران 312 ساعت می شود و نصف کشوری چون کویت. با این وجود، این گزارش بازتاب فراوانی در سایت های مختلف داشت و احتمالا بسیاری از روزنامه ها هم آن را کپی کرده اند، کسی هم حوصله چک کردن آمار را قاعدتا نداشته.
د: چند روز بعد، انبوه رسانه ها به ویژه رسانه های خارج از کشور، متوجه خبر می شوند و شروع به بازنشر انتقادی تر و حتی تحلیل می کنند، از جمله در بی بی سی فارسی
http://www.bbc.co.uk/blogs/persian/viewpoints/2013/02/post-472.html.
نویسنده این تحلیل تاکید کرده احتمال آن که این رقم توسط یک دستگاه حکومتی کمتر از میزان واقعی بیان شده باشد بسیار اندک است چون این دستگاهها نمی خواهند (به قول خود آنها) تصویر سیاهی از جامعه ایران عرضه کنند. احتمال بیشتر از واقع بیان شدن آن بسیار بیشتر است. 22 دقیقه در روز می شود 2 ساعت و اندی در هفته و حدود 9 و نیم ساعت در ماه و بدون در نظر گرفتن تعطیلات، 105 ساعت در سال می شود. بعید است دیگر را بشود کمتر از این در نظر گرفت
نتیجه: بی دقتی و میل مفرط به کپی کاری، وضعیت واقعا بد و نامطمئنی در روزنامه نگاری تحقیقی به وجود آورده، رسانه معتبر و غیرمعتبر هم نداریم، کسی حوصله جستجو و ندارد، آمار و زمان ارزش خاصی ندارد، فقط باید نوشت، به ویژه اگر عدد به درد نق زدن بخورد.
متولد تیرماه 56/روزنامه نگار/به سیاست و جامعه شناسی علاقه مندم/درباره همین چیزها می نویسم/ با رسانه هایی چون ايلنا، كلمه، تهران امروز، مثلث، صنعت و توسعه، هفت صبح و ... همکاری داشته ام.